एकचोटी पढ्नै पर्ने

माहुरी काट्दा मलाई मेरो बुबाले भन्नुभा‘थो । माहुरीको जीवनशैली बामपन्थी जीवनशैली जस्तो हुन्छ । बिरामी र अशक्त कर्मीमाहुरी लाई घारबाट निकालिन्छ र त्यहाँ त्यस्तो वर्ग हुन्छ जुन वर्गले मह खाँदै बस्छ र कर्मी माहुरीजस्तो काम पनि गर्दैन । यो प्रसंङ्ग मैले नेपालको वर्तमान बामपन्थीमाझमा समाजवादको आधुनिक अर्थ मात्र खोज्न लागेको हुँ ।
कार्ल माक्शले वर्गीय युद्धलाई लिएर ‘कम्युनिजम’ भन्ने शव्द निकालेका हुन् । जहाँ कम्युनिष्टहरुको भाषामा भन्नुपर्दा ‘निमुखा वर्ग र सामन्ति वर्गको लडाई’ भन्ने हो । सामन्ति वर्ग भन्नाले समाजवादी र निमुखा भन्नाले बामपन्थीहरु हुन कि भन्ने पनि वर्तमान राजनैतीक शैलीले ढल्काएको छ । हुनत् समाजवादी पार्टी भन्नाले विश्वमा एउटा धार जन्मेको छ । जुन कम्युनिष्टहरुभन्दा केही समानान्तर विचारको छ । हुनत संविधान सभाको निर्वाचनको बेलामा नेपालका जतिपनि राजनैतिक दलका घोषणापत्र थिए । ती सवैमा जनतामाझ मिठो घ्यू र भात दिएको हुन्थ्यो र जुनसुकै निर्वाचनमा पनि दलहरुले यो आशा देखाएका हुन्थे र हुन्छन् पनि । तर, सामान्य जीवनशैली र व्यवहारले त्यो चिल्लो चाप्लोलाई ग्यास्टिक स्वरुप दिइएको वर्तमान नेपालको राजनैतिक अवस्थाको तितो यथार्थ हो ।
नेपालका वामपन्थीहरुमा ‘जबज’ (जनताको बहुदलीय जनवाद) को सिद्धान्त भएपनि अथवा कांग्रेस यथार्थवादी शक्ति भनेर चिनिएपनि विपीले वामपन्थीहरुमाझ दिएको समाजवादको हिजोको परिभाषा र २१औं शताव्दीको समाजवादको परिभाषामा विकुल्लै फरक नभएतापनि केही परिवर्तन गरेको हो कि भन्ने धेरै कांग्रेसीहरुको बुझाई छ । विपीको परिभाषामा हरेक नेपालीको परिवारलाई एउटा घर, एउटा दुहुनो गाई, बिहान बेलुकाको छाक टार्ने खाद्यान्न, छोराछोरी पढाउने र विरामी पर्दा औषधीमुलो गर्ने आवश्यकता हो भन्ने थियो । तर आजको समाजवादमा बुबाआमाको सानो नोकरी, छोराहरु प्राविधिक जनशक्ति, विरामीपर्दाखेरी नर्स छोरीको हातबाट उपचार पाउने र भविष्यमा गाईको ढुङ््ग्रोमा पर्ने हातको सट्टा कम्प्युटरको किर्वोडको मा राख्ने हो कि भन्ने आजको कांग्रेसको समाजवादरुपी एजेण्डा बन्न जरुरी छ ।
एउटा सैनिक मिसनमा जानुभन्दा अगाडी उ संग हातहतियार र राम्रो तालिमको आवश्यक परेजस्तो माथिको जस्तो समाजवाद ल्याउनको लागि पूर्वाधार भनेको शान्ति र संविधानको शुनिश्चितता र नयाँ संविधान र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल हुन जरुरी छ ।
चिलीमा दशकौंदेखी नेपालमा जस्तै जनयुद्ध भई संविधानसभाको निर्वाचन र राज्य पुनःसंरचना भएपछि पनि रोजगार र आर्थिक क्रान्तिको बाटोमा जानको लागि ठूलो संघर्ष भएको थियो । संसारकै अग्रगामी शक्तिशाली भनिएको अमेरिकामा अहिले “हामी बेरोजगार भयौं” भनेर केही महिनाअघि प्रदर्शन भएको थियो । राजतन्त्रको अन्त्य वृहत शान्ति सम्झौता संविधान निर्माण लोकतान्त्रिक गणतन्त्र र राज्य पुनःसंरचनाको अवस्थामा नेपाल पुग्दा पनि अबको समाजवाद भनेको नेपालको कूल ग्राहस्त उत्पादनमा वृद्धि, मानव सूचकांकमा वृद्धि र आर्थिक क्रान्तिको बाटोमा लैजाने भन्ने हो ।
हिजो गाईबाख्रा चराउन जाँदा गरिव नेपालीको छोराछोरीमा बस्ने माया प्रिती आज Skype मा Video Chat गर्ने हो कि ? शहरमा बिजुली बल्छ रे ! गाडी कुद्छ रे भनेर कथा गर्नेहरु आज गाडीमा चढेर जाने र घरमा बिजुलीबाट २०/२५ वटा एफ एम रेडियोहरु ट्युनिक गर्ने मिसन आजको समाजवादले देखाउनुपर्छ ।
अहिलेको आन्तरिक विवादमा रुमलिएको कांग्रेसले समाजवादलाई कताकता बिर्सेर आधुनिक युगको जनैबिनाको बाहुन बन्न खोजेपनि बिष विनाको सर्प भने पट्क्के बन्न सक्तैन काग्रेस । लोकतन्त्र आयो गणतन्त्र आयो, संघीय नेपाल बन्ला तर पनि कांग्रेसको यथार्थवादी मनस्थिती नहटाएसम्म आधुनिक समाजको समाजवादको परिभाषा खोज्न सकिन्न । शान्ति आउला नेपाल बिभिन्न प्रान्तमा बाँडिएर सुन्दर र शान्त नेपाल बन्ला तर नेपालले भारतलाई बिजुली कहिले बेच्ने ? विभिन्न नाम सुनिएका देशलाई आर्थिक सहयोग कहिले गर्ने ? नेपालले अटोमोवाईलको निर्यात कहिले गर्ने ? सगरमाथाको आधारशिविरसम्म १० लेनको पीचरोड कहिले पुग्ने ? त्यसैले आजको समाजवादको सिद्धान्त त्यस्तो बनोस् कि हिजोको दुहुनो गाईवाला बाबुको छोराले आज कम्प्युटरमा C-Programming सिक्दैहोस् । प्रत्येक गाँउ बस्तीमा इन्टरनेटको पहुँच हुनुपर्छ । नेपालीले राम्रो आम्दानी गर्नुपर्छ । प्रत्येक बालबालिकाले राम्रो शिक्षादिक्षा पाउनुपर्छ । यही नै आधुनिक नेपालको संघीय लोकतन्त्र र समाजवादको व्यवहारिक पक्ष हुनेछ ।