एकचोटी पढ्नै पर्ने

हुनत यो लेख लेखिरहँदा मलाई  राजा व्युँताने यथार्थीवादी र परिवर्तन नचाहने भन्नुहोला अर्थात राजाको नशा जोडेको भन्नुहोला तर हरेक कुरालाई सकारात्मक र नकारात्मक दृष्टिकोणले हेर्ने हो भने र विज्ञानको स्केलर परिमाणलाई छाडेर भेक्टर परिमाणमा जाने हो भने पृथ्वीनारायण शाहलाई एक शाहसीक नेपाली र ऐतिहासिक व्यक्तित्व मान्नै पर्छ ।
संघीयता र बाईसे चौविसे राज्यलाई एउटै तराजुमा तुलना गरेर म हाँसको बीचमा बकुल्लो हुन त चाहान्न तर बाईसे चौविसे राज्यमाथि पूर्वमा टिष्टा नदी पश्चिममा काँगडा भनी विशाल नेपालको इतिहास पढिरहँदा अरुण पूर्वको लिम्बूवान तथा अन्य विभिन्न प्रान्तको लागि लड्ने शाहसीक यौद्धाहरुको इतिहास प्रान्तीय सरकारको मन्त्रीपरिषद्ले हटाउने हो कि भन्ने चिन्ता वर्तमान नाईकेहरुमा हुन जरुरी छ ।
नेपालकै एक राष्ट्रिय दैनिकको अन्र्तवार्तामा पूर्व सेनापतिले भनेका छन् –‘माओवादीले दरबार घेर्ने भनेको दिन सेना र तत्कालिन राजाले चाहेको भए लिवियाको जस्तो हालत हुन्थ्यो । उनले सो अन्तवार्तामा ठट्टा गर्दै थपेका छन् –‘धन्न मनमोहन सिंहले इशारा गर्नुभयो र वर्तमान नेपालका राजनैतिक नाइकेहरुले महाराज हजुरको कोटा खाली छ (सेरेमोनियल)’ भनेर त्यतिबेला चुप बनाएका थिए ।
पृथ्वीनारायण शाहले एकिकरण गर्नुभन्दा पहिले विशाल नेपाल थिएन । अंग्रेजहरुको बम बारुद्धहरुको सामना गर्न कठिन थियो । त्यस कारणले शाहले नेपाल एकिकरण गर्नु बाध्यता र जिम्मेवारी थियो । अंग्रेजहरु चुरे पर्वतमा आईपुग्दा माथिबाट नेपाली ढुंगा लडाएका थिए र अंग्रेजहरुलाई सिस्नुको झाडीमा खसालेका थिए । त्यसमा १/२ हजार अंग्रेज र १/२ सय नेपालीको मृत्यु भएको थियो । त्यसपछि ४७ वर्षसम्म अंग्रेजहरुले त्यो राज्यमा फर्केर हेरेनन् ।
विर काजीहरु र शाहका सेनापतिहरु छाती फुलाएर अंग्रेजसँग लड्ने र आफू नेपाली हुँ भन्ने भावना बनाउने, विशाल नेपालको इतिहास बनाउने, र वर्तमान नेपालका नायकहरु त्यो इतिहासको काखमा बन्चरो हानेर नेपाल आमाको काखमा नै रजाई गर्ने ? के पुष्पकमल दाहालको जनयुद्ध, रामचन्द्रको प्रधानमन्त्री बन्ने सपना, गगन थापालाई जनताले प्रधानमन्त्री बनाउने सपना, केपी ओलीको चोटीलो भाषण सुन्ने जनताको सपना नै समाप्त हुन्थ्यो, आज नेपाल देश नै नरहेको भए ?
तर ती विर कालु पाण्डे, आज किन सुस्तामा फेरी जन्मेनन् ? विशाल नेपाललको डकुमेन्ट्री देखाउँदै हिड्ने बाबुराम पार्टी किन मनमोहन सिंहको अगाडी राम राम भन्दै खुट्टा कमाउँछन् ? १८ औं चोटी प्रधानमन्त्रीको दौडमा जाने पौडेल कति चोटी सुस्तामा पुगे ? हे नेपाली जनता ???

पृथ्वीनारायण शाहको इच्छा, राज्य विस्ताको महत्वकांक्षा र दूरदृष्टि नजागेको भए र त्यसलाई साकार पार्न उनले कठोर परिश्रम नगरेको भए, आज हामीले पाएको नेपाल भन्ने राष्ट्र रहने थिएन् । जसले यो नचाहेको हो उसका लागि पृथ्वीनारायण शाह विस्तारवादी, परचक्री र दुश्मन हुन सक्लान तर म नेपाली हुँ र नेपाल राष्ट्रभित्र म र मेरो परिवारको सुदृढ भविष्य चाहान्छु भने कुनै पनि व्यक्तिले शाहलाई घृणा गर्न सक्तैनन् । शाहले नेपाल राज्य स्थापनाको आरम्भ गरेको तथ्यलाई अन्यथा भन्न नसकेपनि एक पक्षबाट उनलाई नेपालको असमानता, पछौटेपन र अभावको मुल कारण देखाउन केही वर्गहरु हात धोएर लागी परिरहेका छन् । विश्वभरीका राष्ट्रले उनीजस्ता व्यक्तित्वको उच्च सम्मान र मुल्यांकन गरिरहँदा आफूलाई क्रान्तिकारी ठान्ने केही नेपाली हातहरुले उनको शालीक भत्काउने होड चलाए त्यसैकारणले पुष २७ गतेलाई पृथ्वी जयन्ती वा राष्ट्रिय एकता दिवस मान्न बन्द गरियो । पुरानो भनाई छ – ‘आफ्नै गौरव मान्नुपर्ने इतिहासलाई तिरस्कार गर्ने व्यक्ति र समूहको भविष्य सुखद हुँदैन । काही हामी त्यही श्राप र अभिषापको शिकार भएको त छैनौ –पौष २७ गते कान्तिपुर दैनिकमा कुमार रेग्मी लेख्छन् । यहाँबाट उनको लेख पढ्न सकिन्छ ।

कमरेड जी........... कसैले १२ वर्ष जनयुद्ध गर्यो भन्दैमा २८९ वर्ष लामो इतिहाँस मेटेर मेटिदैन । इतिहास आफै बोल्छ त्रिभुवनको शालिक हटाएर, अन्य ऐतिहासिक व्यक्तित्वको शालिक हटाएर गमक्क परेको लाल सलाम हानेको शालिक राख्नु परिवर्तन हैन । 

विर बलभद्र कुँवर, पृथ्वीनारायण शाह, काजी कालु पाण्डे लगायतको बारेमा लेखेको इतिहाँसमा टिपेक्स लगाएर कमरेड दाहाल, र कोइराला लेख्नु, सिंहदरवार भत्काएर सिभिल मल बनाउन, दुवै सरकारको नाममा रहेको नारायणहीटि र नागर्जुन दरवारमा राजा खेदाएको भन्दै नारायणहिटीबाट नागार्जुन पठाउनु, श्रीपेच हटाएर हँसिया हठौदा, तारा भएको पट्टी बाँध्नु भनेको क्रान्तिको नाममा मुखबाट खाएको भात पिँधतिरबाट खाँद्नु जस्तै हो ।
महाशय ! अगाडी बढ्नुहोस जनताको अनुरोध छ । नेपाल विकसीत संघीय गणराज्य होस् । देश आर्थिक संमृद्धिको बाटोमा जाओस् । देशमा नयाँ क्रान्ति होस् । विज्ञान र प्रविधीको क्षेत्रमा चमत्कार होस् । हजारौ नेपालीहरु विदेशीनु नपरोस् । नेपाल सवै पक्षमा शक्तिशाली होस् । भारतलाई सिमा क्षेत्रको मुद्दामा घुँडा टेकाउन सकियोस् । देशमा शान्ति, अमनचयन र लोकतान्त्रिक संविधान निर्माण गर्नुहोस् । हजुरहरुको यसमा नै शुभ छ तर कालापानी र टिष्टा बीचमा रहेको बिशाल नेपाल थियो, विर शाहसी यौद्धा सहीदहरुको रगत, विर गोर्खालीको खुकुरी र इतिहासमा लेखिएका राम्रा काम पनि आफू क्रान्तिकारी भएको नाममा अर्धनग्न तस्विर अंकित इतिहास नबनोस् यही छ शुभकामना ।

तरुण दल चितवनका अध्यक्ष शिवप्रसाद पौडेलको उपचारको क्रममा मृत्यु भएपछि देश पुरै आन्दोलनमय बनको छ । दुई साताअघि चितवन कारागार भित्रै आक्रमण हुदाँ अध्यक्ष पौडेल घाइते भएका थिए । शनिबार बिहान न्युरो अस्पताल काठमाडौमा उनको मृत्यु भएको खवर सार्वजनिक भए लगत्तै कांग्रेस कार्यकर्ता सडकमा उत्रिए । आक्रोशित अबस्थामा देखिएका कांग्रेस कार्यकर्ताले जथाभावि शक्ति प्रर्दशन गर्न थाले । देश पुरै तनाबग्रस्त बन्यो ।
 सरकारले पौडेलको निधनबारे सत्यतथ्य पत्ता लगाउन छानबिन आयोग समेत गठन गर्यो । मृतकका परिवारलाई १० लाख क्षतिपूर्ति समेत दिने सरकारले घोषणा गर्यो । सरकारले मात्र होइन विभिन्न राजदुत अनि उच्च ओहदामा रहेका व्यक्तित्वले समेत प्रर्दशन बन्द, हडताल, नाराबाजी, आगजनी जस्ता कार्यहरु बन्द गर्न आग्रह गरे । तर पनि कंग्रेस नेता तथा कार्यकर्ताले शक्ति प्रर्दशन गर्न छाडेनन् । एक मात्र लोकतान्त्रिक पार्टी नेपाली कांगे्रसले अन्तत देशव्यापी आम हडताल गरेरै छाड्यो ।

अशोक भण्डारी 

भर्खरै निधन भएका कांग्रेस तरुण दलका चितवन अध्यक्ष शिवप्रसाद पौडेलको निधनमा कांग्रेसले देशव्यापी बन्दको घोषणा गरेको छ । आफ्नै पार्टीको आन्तरिक किचलोको फन्दामा परेर मृत्यु भएका पौडेललाई सरकारले सुरक्षा दिन सकेन भन्नु नेपाली कांग्रेसलाई सुहाउने कुरा हो ? लोकतान्त्रिक पार्टीको नाताले आमव्यापी देश हड्ताल गर्नु र विगत देखी नै अपराधी ठहरीएर जेल चलान भएका पौडेललको मृत्युलाई शहीदको उपनाम दिने कुरा कत्तिको ठिक होला ?
नेपाली कांग्रेस संसदिय दलका नेता रामचन्द्र पौडेलले शिवविरुद्ध लागेको मुद्दा फिर्ता हुनुपर्ने र उनलाई शहीद घोषणा नगरेसम्म आन्दोलनका कार्यक्रम फिर्ता नहुने बताए । यो उनको कुन नियत हो अपराधीलाई सहिद घोषणा गर्ने ? के नेपाली कांग्रेस प्रतिपक्षमा रहँदा कुनै एउटा कुकुर मर्यो भने पनि त्यसलाई सहिद घोषणा गर भनेर माग गर्नुपर्छ ? नेपाली कांग्रेसले गरेको देशव्यापी बन्दको चपेटामा सरकार मन्त्रीहरु परेका छन् त ? चपेटामा पर्ने त गरिव, मजदुर आमजनता नै त हुन् । प्रधानमन्त्रीहरुलाई त यसले केही असर गर्दैन् । यदि सरकारको विरोधमा नेपाली कांग्रेसले बन्दको आह्वान गरेको हो भने सिंहदरवार घेराउ गर्नुपर्यो नि । शिवप्रसादको मृत्युको दोषी जनता हुन् कि ? किन जनतालाई सजाय दिइन्छ ? राजनीति देशको अग्रगामी विकासको लागि हो, तर नेपालमा राजनीति भनेको जनतालाई दुःख दिएर कमाई खाने भाँडा बनेको छ, नेताहरुको । त्यसको लागि आम जनताहरुले एकचोटी सोच्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।

शान्तिनगर–१ झापा हाल : काठमाडौं ।

माहुरी काट्दा मलाई मेरो बुबाले भन्नुभा‘थो । माहुरीको जीवनशैली बामपन्थी जीवनशैली जस्तो हुन्छ । बिरामी र अशक्त कर्मीमाहुरी लाई घारबाट निकालिन्छ र त्यहाँ त्यस्तो वर्ग हुन्छ जुन वर्गले मह खाँदै बस्छ र कर्मी माहुरीजस्तो काम पनि गर्दैन । यो प्रसंङ्ग मैले नेपालको वर्तमान बामपन्थीमाझमा समाजवादको आधुनिक अर्थ मात्र खोज्न लागेको हुँ ।
कार्ल माक्शले वर्गीय युद्धलाई लिएर ‘कम्युनिजम’ भन्ने शव्द निकालेका हुन् । जहाँ कम्युनिष्टहरुको भाषामा भन्नुपर्दा ‘निमुखा वर्ग र सामन्ति वर्गको लडाई’ भन्ने हो । सामन्ति वर्ग भन्नाले समाजवादी र निमुखा भन्नाले बामपन्थीहरु हुन कि भन्ने पनि वर्तमान राजनैतीक शैलीले ढल्काएको छ । हुनत् समाजवादी पार्टी भन्नाले विश्वमा एउटा धार जन्मेको छ । जुन कम्युनिष्टहरुभन्दा केही समानान्तर विचारको छ । हुनत संविधान सभाको निर्वाचनको बेलामा नेपालका जतिपनि राजनैतिक दलका घोषणापत्र थिए । ती सवैमा जनतामाझ मिठो घ्यू र भात दिएको हुन्थ्यो र जुनसुकै निर्वाचनमा पनि दलहरुले यो आशा देखाएका हुन्थे र हुन्छन् पनि । तर, सामान्य जीवनशैली र व्यवहारले त्यो चिल्लो चाप्लोलाई ग्यास्टिक स्वरुप दिइएको वर्तमान नेपालको राजनैतिक अवस्थाको तितो यथार्थ हो ।
नेपालका वामपन्थीहरुमा ‘जबज’ (जनताको बहुदलीय जनवाद) को सिद्धान्त भएपनि अथवा कांग्रेस यथार्थवादी शक्ति भनेर चिनिएपनि विपीले वामपन्थीहरुमाझ दिएको समाजवादको हिजोको परिभाषा र २१औं शताव्दीको समाजवादको परिभाषामा विकुल्लै फरक नभएतापनि केही परिवर्तन गरेको हो कि भन्ने धेरै कांग्रेसीहरुको बुझाई छ । विपीको परिभाषामा हरेक नेपालीको परिवारलाई एउटा घर, एउटा दुहुनो गाई, बिहान बेलुकाको छाक टार्ने खाद्यान्न, छोराछोरी पढाउने र विरामी पर्दा औषधीमुलो गर्ने आवश्यकता हो भन्ने थियो । तर आजको समाजवादमा बुबाआमाको सानो नोकरी, छोराहरु प्राविधिक जनशक्ति, विरामीपर्दाखेरी नर्स छोरीको हातबाट उपचार पाउने र भविष्यमा गाईको ढुङ््ग्रोमा पर्ने हातको सट्टा कम्प्युटरको किर्वोडको मा राख्ने हो कि भन्ने आजको कांग्रेसको समाजवादरुपी एजेण्डा बन्न जरुरी छ ।
एउटा सैनिक मिसनमा जानुभन्दा अगाडी उ संग हातहतियार र राम्रो तालिमको आवश्यक परेजस्तो माथिको जस्तो समाजवाद ल्याउनको लागि पूर्वाधार भनेको शान्ति र संविधानको शुनिश्चितता र नयाँ संविधान र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल हुन जरुरी छ ।
चिलीमा दशकौंदेखी नेपालमा जस्तै जनयुद्ध भई संविधानसभाको निर्वाचन र राज्य पुनःसंरचना भएपछि पनि रोजगार र आर्थिक क्रान्तिको बाटोमा जानको लागि ठूलो संघर्ष भएको थियो । संसारकै अग्रगामी शक्तिशाली भनिएको अमेरिकामा अहिले “हामी बेरोजगार भयौं” भनेर केही महिनाअघि प्रदर्शन भएको थियो । राजतन्त्रको अन्त्य वृहत शान्ति सम्झौता संविधान निर्माण लोकतान्त्रिक गणतन्त्र र राज्य पुनःसंरचनाको अवस्थामा नेपाल पुग्दा पनि अबको समाजवाद भनेको नेपालको कूल ग्राहस्त उत्पादनमा वृद्धि, मानव सूचकांकमा वृद्धि र आर्थिक क्रान्तिको बाटोमा लैजाने भन्ने हो ।
हिजो गाईबाख्रा चराउन जाँदा गरिव नेपालीको छोराछोरीमा बस्ने माया प्रिती आज Skype मा Video Chat गर्ने हो कि ? शहरमा बिजुली बल्छ रे ! गाडी कुद्छ रे भनेर कथा गर्नेहरु आज गाडीमा चढेर जाने र घरमा बिजुलीबाट २०/२५ वटा एफ एम रेडियोहरु ट्युनिक गर्ने मिसन आजको समाजवादले देखाउनुपर्छ ।
अहिलेको आन्तरिक विवादमा रुमलिएको कांग्रेसले समाजवादलाई कताकता बिर्सेर आधुनिक युगको जनैबिनाको बाहुन बन्न खोजेपनि बिष विनाको सर्प भने पट्क्के बन्न सक्तैन काग्रेस । लोकतन्त्र आयो गणतन्त्र आयो, संघीय नेपाल बन्ला तर पनि कांग्रेसको यथार्थवादी मनस्थिती नहटाएसम्म आधुनिक समाजको समाजवादको परिभाषा खोज्न सकिन्न । शान्ति आउला नेपाल बिभिन्न प्रान्तमा बाँडिएर सुन्दर र शान्त नेपाल बन्ला तर नेपालले भारतलाई बिजुली कहिले बेच्ने ? विभिन्न नाम सुनिएका देशलाई आर्थिक सहयोग कहिले गर्ने ? नेपालले अटोमोवाईलको निर्यात कहिले गर्ने ? सगरमाथाको आधारशिविरसम्म १० लेनको पीचरोड कहिले पुग्ने ? त्यसैले आजको समाजवादको सिद्धान्त त्यस्तो बनोस् कि हिजोको दुहुनो गाईवाला बाबुको छोराले आज कम्प्युटरमा C-Programming सिक्दैहोस् । प्रत्येक गाँउ बस्तीमा इन्टरनेटको पहुँच हुनुपर्छ । नेपालीले राम्रो आम्दानी गर्नुपर्छ । प्रत्येक बालबालिकाले राम्रो शिक्षादिक्षा पाउनुपर्छ । यही नै आधुनिक नेपालको संघीय लोकतन्त्र र समाजवादको व्यवहारिक पक्ष हुनेछ ।

बुढापाकाले भन्ने एउटा उखान छ चिनिनको लागि कि त मुर्ख बन्नुपर्छ कि त समाजलाई उदाहरणीय काम गरेर देखाउनुपर्छ । नेपाल र नेपालीको इतिहास बोकेको नेपाली काँग्रेसको अवस्थापनि यो उखानभन्दा कम्ती देखिएन् । सुरुमा राम्रो काम गरेर जनताको इज्जत पाएको पार्टीले सोही जनताबाट विश्वास गुमाउन पुगेको छ ।
इतिहास आफैँ बोल्छ, कसैले मेट्दा मेट्न सकिदैन । २०६४ चैत्र २८ गते संविधानसभा निर्वाचनमा नेपाली काँग्रेसले मात्र १२० मतमा चित्त बुझाउनु पर्‍यो । यो मतले इतिहासमा पहिलोपटक नेपाली काग्रेसले हारेको हामीले सहर्ष अनुभव गर्न सक्छौं । यसको कारण धेरै रहेपनि विशेषतः पार्टीको आन्तरिक झगडा हो भने अर्कोतर्फ नयाँ वामपन्थी विचारधारा बोकेर आएको शक्तिलाई एकचोटी अवसर दिउँ है भनेर जनताले मत दिएको हुनसक्छ, जसबाट हारमै भएपनि काँग्रेसले चित्त बुझाउनुपर्यो ।
वामपन्थी धारहरु समाजमा एकपटि र समाजवादी अर्कोपट्टी तराजुमा राख्दा कसको पल्ला भारी भन्नेमा जनताले तौल गरेका पनि हुन सक्छन् । यसले इमान्दारिताको सत्यता बोकेको काँग्रेसलाई उसको सोझोपनाको घाटा पनि हो कि भन्ने धेरैको अड्कलबाजी छ हुनपनि वामपन्थीको जस्तो कार्यकर्ता नचाउने क्षमतामापनि कमी नै देखिन्छ ।
पराजितलाई पनि जितको आभाष दिलाउन र जनतामा फेरी विश्वासको वातावरण सिर्जना गर्नको लागि नयाँ आर्थिक क्रान्ति र आमुल परिवर्तनको बाटोमा काँग्रेस केन्द्रित भएको छ काँग्रेस विना शान्ति र नयाँ संविधान आउन नसक्ने अडानका साथ केन्द्रीय समितिले सरकारको नेतृत्वको लागि रामचन्द्र पौडेललाई प्रधानमन्त्रीको पदमा उठायो तर त्यसमा पनि हाता लाग्यो शून्य ।
निरन्तर ४ वर्षदेखि जनताको विश्वास गुमाइरहेको यो पार्टीले अझ नेपाल विद्यार्थी सङ्घको हटाइनुपर्छ भन्ने निर्णय लिँदा संस्थापन र देउवा पक्षको खाडलले पनि काँग्रेसमा तरङ्ग छाएको देखिन्छ ।
त्यसमाथि कांगे्रसका जरा र बिरुवाको रूपमा लिइने भातृ सङ्गठन महादिवेशनको सङ्घारमा नपुगी अझ विवादमा तानिनुले पनि आगामी चुनावमा जाने बाटोमा धेरै काँडा बढेको देखिन्छ । नेविसंघ मात्र होइन महिला सङ्घ तरुण दल र किसान सङ्घ लगायतका भातृ सङ्गठन पनि अस्तव्यस्त बनेका छन् । भातृ सङ्गठनमा देखिएको अस्तव्यस्तता लोकतान्त्रिक ढङ्गबाट गरिएको भनिएको गत वर्षको महाधिवेशन पनि जरा कमजोर भएको बिरुवाको पातमा पानी हाल्नु जस्तो मात्र हुने हो कि ?
हुनत अमेरिका, भारत जस्ता देशले सर्मथन नगरेको पनि होइन तर गिरिजावावुको निधनपछि पार्टीमा आपसी विवाद, कार्यकर्ता परिचालन क्षमतामा कमी, नयाँ शिराबाट जान गाह्रो मान्ने र वर्तमान बाबुराम सरकारले पाएको सस्तो लोकप्रियताको तरङ काँग्रेसमा लाग्ने हो कि भन्ने आम कार्यकतामा छाएको छ । हालै सञ्चारमाध्यममा चर्चामा आएको “बाबुरामसरकारमा काँग्रेस सहभागी हुने” भनाइले पार्टीले आफ्नो स्पष्ट विचारलाई त्यागेर काँग्रेस बिराले र वामपन्थी मुसा भएर पछ्याएको हो कि भन्ने कुरा जनतामा जान सक्ने भान काँग्रेस नेतृत्वले मनन गर्नुपर्ने देखिन्छ । त्यसले गर्दा लाखौं काँग्रेसीहरुलाई आगामी दिनमा कसरी पार्टीलाई बलियो बनाउने भन्ने कुराले पार्टीको अबको पनि अझ दलदलमा जाने हो कि भन्ने कुरा सबै कांग्रेसीहरुले सोचेर अघि बढ्नुपर्ने देखिन्छ ।

यो लेख कुनै पनि राजनैतिक पूर्वाग्रहमा नलेखिएको र लेखकको आफ्नो निजी विचार हो ।

सहमतिको सरकार बनाउन भनी प्रधानमन्त्री नेपालले राजिनामा दिएको पनि एक सय दिन पुगको छ । एक दिन दुईदिन हुँदै सय दिन पुग्यो तर राजनीतिक दलहरुले सहमति जुटाउने कुरामा कुनै ठोस उपलब्धि प्राप्त गर्न सकेनन् । सहमतिको त कुरा परै जाओस् बहुमतिय सरकार बनाउने कुरामा समेत दलहरु असफल जस्तै देखिएका छन् । 

कामचलाउ सरकारका प्रधानमन्त्री माधव नेपाललाई राजनीतिका चट्केको रुपमा लिन सकिन्छ । जसरी एउटा व्यस्त बजारको सडकको एक छेऊमा बसेर धेरै मानिसहरुको ध्यान आपूmतिर आकर्षण गर्न चट्के सफल हुन्छ , त्यसरी नै माधव नेपाल राजनीतिज्ञहरुको भीडमा नोपली जनता मात्र होइन समग्र विश्वको ध्यान आपूmतिर केन्द्ति गर्न सफल छन् । उनको त्यो कला हो या संयोग, फरक फरक विषय र क्षेत्रमा उनी चर्चामा नै छन् । धेरै पर नजाऔं, संविधान सभाको निर्वाचनमा उनको अप्रत्यासित हार धेरैको लागि उदेक भयो । उनलाई हराउने झक्कुप्रसाद सुवेदी उनकै कारणले